Skip Navigation test
 

Aithisg Bhliadhnail 2002/2003

Tha e na amas aig CNAG Inbhe Thèarainte a bhuinnig dhan Ghàidhlig, agus an cànan ath-bheòthachadh agus a' leasachadh, le bhith ag obair cuide ri buidhnean eile, gu sònraichte ann am Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig, leasachaidhean cultarail agus coimhearsnachd

"An diugh bu mhath leam daingneachadh a dhèanamh air cuspair chudromach a tha a' bualadh gu sònraichte air coimhearsnachdan dùthchail. Tha sinne a' creidsinn gu bheil an cànan Gàidhlig cudromach do dh' Alba gu lèir agus na phàirt shònraichte de ar cultar is ar dualchas. Gus bunait a thoirt don taic a tha sinn a' cur ris a' chànan, stèidhichidh sinn reachdas a bheir inbhe thèarainte don Ghàidhlig - a' toirt seasmhachd, airson a' chiad uair, don Ghàidhlig taobh a-staigh lagh Alba. Mar a chaidh a ghealltainn, bidh dreach den bhile Gàidhlig air fhoillseachadh as t-fhoghar aig àm a' Mhòid eachdraidheil a bhios a' comharrachadh na ceud bliadhna."
Jack McConnell BPA, A' Chiad Mhinistear a' bruidhinn mu Phrògram a Riaghaltais airson 2003/4 ann am Pàrlamaid na h-Alba air Diciadain 28 Cèitean 2003

"Nì sinn reachdas gus inbhe thèarainte thoirt dhan Ghàidhlig tro Bile Cànan Gàidhlig."
Aithisg Com-pàirteachas an Riaghaltais agus am Prògram Riaghlaidh - Cèitean 2003

FACAL BHON CHATHRAICHE

'S ann aig a' Chòmhdhail againn an uiridh a dh'ainmich Micheil MacBhatar BPA, Ministear na Gàidhlig gun deidheadh Bòrd na Gàidhlig (Alba) a stèidheachadh, agus chuir sinn fàilte chridheil air a' chiad cheum dòchasach seo ann a bhith a' cuir an gnìomh pàirt de mholaidhean Aithisg Buidheann Comhairleachaidh an Riaghaltais air Gàidhlig.

Tha sinn a' cuir meala naidheachd air Donnchaidh MacFhearghuis na dhreuchd ùr mar Neach Cathrach, còmhla ri còignear bhuill eile a' Bhùird. Tha sinn cuideachd a' cuir meala naidheachd air Ailean Caimbeul a ghluais gu dreuchd a Cheannard air Bòrd na Gàidhlig an dèidh faisg air 12 bhliadhnaichean de dh'obair ionmholta aig Chomunn na Gàidhlig. Bidh a' Bhòrd ag obair an co- bhanntachd ri measgachadh de bhuidhnean, CNAG air aon dhiubh, agus tha sinn a' coimhead air adhart ri bhith ann an còmhraidhean leis a' Bhòrd anns na mìosan air thoiseach oirnn.

Bha an iomairt againn gus dèanamh cinnteach gun dèanadh na prìomh phàrtaidhean politigeach geallaidhean a-thaobh na Gàidhlig anns na Manifestos aca gu math èifeachdach le iomraidhean air a' Ghàidhlig a' nochdadh ann am Manifestos na 6 pàrtaidhean. Bha e na bhriseadh dhùil mòr dhuinn uile nach d'fhuair Bile Mhicheil Ruiseil àite ann an Clàr-ama na Pàrlamaid airson leigeil leis a' Phàrlamaid am Bile chuir troimhe ro àm na Taghaidhean sa Chèitean.

Tha sinn an dòchas gun tèid an obair mhionaideach a rinn Comataidh Foghlam, Cultar agus Spòrs na Pàrlamaid a chleachdadh gus slighe Bile na Gàidhlig a chuir air adhart gu ma tràth anns a' chiad teirm den Phàrlamaid ùir mar chaidh ainmeachadh anns a' Phrògram Caidreachais a chaidh aontachadh sa Chèitean 2003. 

Mar is àbhaist, se bliadhna gu math trang a tha air a bhith againn a-rithist agus tha mi airson mo thaing a thoirt don luchd-obrach, Buill a' Bhùird agus Buill a' Bhuidheann Gnìomh airson an taic agus an dìcheall fad na bliadhna. Aon uair eile, ri linn an cuid saothair tha deagh bhliadhna shoirbheachail air a bhith againn le bhith a' coilionadh na h-amasan againn.

Bidh an ath bhliadhna na clach-mhìle shònraichte ann an eachdraidh CNAG; bithidh sinn air a bhith stèidhichte fad fichead bliadhna. Faodaidh sinn a bhith moiteil as na leasachaidhean a tha sinn air a choilionadh anns na 20 bliadhna sin agus bu mhath leum taing a thoirt don cheathrair a tha air a bhith san dreuchd romhamsa airson an lèirsinn agus an stiùireadh, do Bhuill a' Bhùird uile agus don luchd-obrach airson na chuir iad ris a choileanaidh. Tha sinn a-nise a' gluasad air adhart le dòchas an dèidh Bòrd na Gàidhlig (Alba) a bhith air a stèidheachadh agus làn dùil gu bi Achd Gàidhlig ùr againn anns an ath mhios no dhà is tha seo gu mòr ri linn nan iomairt a tha buidhnean co-cheangailte ri leasachadh Gàidhlig air a bhith an sàs ann thar na fichead bliadhna a chaidh seachad. Mo thaing do na h-uile duine a chuidich bhon Riaghaltas, na h-ùghdarrasan ionadail, luchd politics agus luchd-obrach aig na buidhnean Gàidhlig eile.

Mu dheireadh, bu chaomh leamsa leigeil fhaicinn ar mothachadh agus taing gu dithis luchd taic na Gàidhlig airson an obair ionmholta a tha iad air a dhèanamh do dh'obair ChNAG agus a' Ghàidhlig thairis air iomadach bhliadhna. Aig àm Taghaidhean a' Chèitein leig Comhairliche Ailean Peutan (Roinn na Gaidhealtachd) agus Bernie Scott OBE (Lannraig a Tuath) seachad na dleastanasan aca bho na h-Ùghdarrais Ionadail, agus tha iad a-nise air leigeil seachad na dreuchdan aca air a' Bhòrd Stiùiridh againn. Ann a bhith a' toirt taing dhaibh airson an ùidh agus an taic a thug iad dhan Ghàidhlig tha sinn a' guidhe ùine fhada agus dhòigheil dhaibh le chèile.
Màiri Bremner Cathraiche

A' GHÀIDHLIG AGUS A' CHUNNTAS SLUAIGH 2001

  • Tha an t-ìsleachadh ann an luchd labhairt na Gàidhlig air a dhol nas lugha bhon bhliadhna 1991. Eadar 1981 - 1991 bha an t-ìsleachadh bhliadhnail aig 1,333; ach eadar 1991 - 2001 bha e air a dhol sìos gu cha mhòr leth sin gu 743 (55).
  • Tha luchd labhairt na Gàidhlig a' sgapadh. Tha an coimeas eadar a' Ghaidhealtachd is a' Ghalldachd a' sealltainn atharrachadh mòr bho 1981 - 1991: Bha 60 de luchd labhairt na Gàidhlig air a' Ghaidhealtachd (60 agus a' Ghalldachd le 40), ach eadar na deich bliadhna 1991-2001 bha e air atharrachadh gu: a' Ghaidhealtachd 55 agus a' Ghalldachd 45.
  • Tha comasan còmhradh, leughadh agus sgrìobhadh na Gàidhlig air aideachadh le 65,674 neach sa bhliadhna 2001 agus comas tuigse air aideachadh le 26,724 neach eile. Tha seo a' toirt an àireimh gu h-iomlan a tha a' labhairt, a' leughadh no a' tuigse na Gàidhlig gu 92,398. 
  • Tha na h-Eileanan an Iar mar "chridhe na Gaidhealtachd" air fulang call de 10.5 den t- sluagh eadar an dà Chunntas Sluaigh agus lùghdachadh de 19.6 de luchd labhairt na Gàidhlig thairis air an deich bliadhna eadar 1991 gu 2001.
  • Chaill Earra Ghaidheal is Bhòid 0.7 den t-sluagh, ach bha 14.7 nas lugha de luchd labhairt na Gàidhlig aca.
  • Fhuair Roinn na Gaidhealtachd 2.4 a mheudachadh air an àireamh sluaigh, ach chaill iad 18.0 de luchd labhairt na Gàidhlig.

LEIRMHEAS AIR NA PRÌOMH THACHARTASAN 2002/03

Tha sinn a' cur fàilte air Bòrd na Gàidhlig (Alba) a chaidh a stèidheachadh nas tràithe sa bhliadhna agus tha sinn a' cur meala naidheachd air a' Chathraiche, na Buill agus air a' Cheannard agus a' guidhe deagh shoirbheachadh leotha leis na dùbhlain a thig mun coinneimh gu h-àraidh anns a' chiad bhliadhna no dhà. Tha sinn a' coimhead air adhart ri bhith a' co- obrachadh leis a' Bhòrd ann an dòigh a bhios ùr dhuinn uile. Bidh buaidh aig dòighean obrach ùra a' Bhùird air gnè agus susbaint Cùmhnant Bhliadhnail Iomairt na Gaidhealtachd agus mar sin bidh sinn a' coinneachadh a dh' aithghearr ri luchd-obrach Iomairt na Gaidhealtachd agus ri luchd- obrach a' Bhùird.

Ged a bha e na bhriseadh dùil dhuinn nach deach am Bile Cànain Gàidhlig tron Phàrlamaid ron fhosadh, tha sinn a' cur fàilte air na geallaidhean bho na pàrtaidhean poilitigeach gus reachdas a dhealbhadh san ath Phàrlamaid a bheireadh inbhe thèarainte don Ghàidhlig. Ri linn sin tha sinn air pàirt a ghabhail ann agus taic a chur ris an iomairt eadar-bhuidhne "Tagh Gàidhlig" a' bha a' sgaoileadh fiosrachaidh air cuspairean Gàidhlig gu tagraichean an dà chuid anns na Taghaidhean Ionadail agus ann an Taghadh Pàrlamaid na h-Alba a bharrachd air a bhith a' togail inbhe na Gàidhlig am measg an luchd bhòtaidh. A-nise tha sinn a' coimhead air adhart ris a' Bhile a gheall an Riaghaltas a chur air bhonn tràth san ath teirm den Phàrlamaid a bheir an t-seasmhachd agus an inbhe oifigeil don chànan a tha sinn air a bhith a' sireadh thar nam bliadhnaichean.

Anns a' Chunntas Sluaigh 2001, a chaidh fhoillseachadh sa Mhàrt 2003, cha robh àireamh luchd- labhairt na Gàidhlig cho ìosal 's a bha an dùil. Tha an lùghdachadh ann an luchd-labhairt na Gàidhlig thairis an 20 bliadhna suas gu 1991 (aig 1300 sa bhliadhna) air a dhol sìos gu mu leth sin (750 sa bhliadhna) eadar 1991 agus 2001, a mhòr chuid ri linn foghlaim, craolaidh, iomairtean eaconomach, obair coimhearsnachd agus na h-ealain thairis air an ùine sin. Ma tha sinn dol a chur ris an àireamh shònraichte (suas ri 34,000) a tha air nochdadh gu bheil iad a' tuigsinn, leughadh agus a' sgrìobhadh Gàidhlig ach nach e comas labhairt aca, tha mòran obrach romhainn. Ach ma thèid sinn an sàs anns an dùbhlan seo gu soirbheachail cuiridh sinn gu mòr ri àireamh luchd-labhairt na Gàidhlig airson Cunntas Sluaigh 2011.

Bha turas Comataidh nan Eòlaichean bho Chomhairle na h-Eòrpa anns a' Ghearran 2003 gu math soirbheachail agus bha gach duine a choinnich riutha a' moladh an ire fiosrachaidh agus tuigse a bha aca agus an lèirsinn a thaobh nan duilgheadasan co-cheangailte ris a' chànan. Tha sinn a-nise a' coimhead air adhart ris an Aithisg aca a bhios a' toirt cunntais air mar a tha Riaghaltais Bhreatainn a' cur an cèill molaidhean na Cùmhnaint a thaobh na Gàidhlig.

Aig ìre coimhearsnachd tha sinn air a bhith an sàs ann am Plana Cànain nan Eilean Siar; Buidhnean Comhairleachaidh Ionadail LEADER+ anns na h-Eileanan Siar; an t-Eilean Sgitheanach agus Loch Aillse agus roinnean Iar Thuath na Gaidhealtachd; Sgeamaichean Gàidhlig sa Choimhearsnachd 's na h-Eileanan Siar, a' Ghaidhealtachd agus Earra Ghaidheal is Bhòid.

Thuige seo, tha 31 pròiseactan coimhearsnachd air a bhith air am maoineachadh bhon Sgeama - 18 anns na h-Eileanan Siar, 7 ann an Earra Ghaidheal is Bhòid agus 6 air a' Ghaidhealtachd. Tha sinn an comain nan tri ùghdarrasan ionadail, na h-ochd Buidhnean Iomairt agus HISP airson an taic airgid a chur iad ris an Sgeama seo. Chaidh "Fàilte", an iris ùr den leabhran Turasachd Chultarail againn, fhoillseachadh agus a sgaoileadh air Ionadan Fiosrachaidh Luchd Turais fad is farsaing feadh Alba agus thall thairis. Gheibhte e cuideachd air an làrach-lìn againn air www.cnag.org.uk

Chaidh cùrsa ùr Fèin Leasachaidh tro mheadhan na Gàidhlig a chur air adhart aig Ionad Chur-Seachadan Loch Iall san Dàmhair an uiridh, ghabh 10 oileanaich bhon t-Sabhal Mhòir pàirt anns a' Chùrsa a bha air a stiùireadh leis an oifigear leasachaidh againn ann an Earra Ghaidheal is Bhòid. Bha an cùrsa cho soirbheachail is gu bheil sinn a-nise a' beachdachadh air cùrsa den aon seòrsa a chur air adhart do sgoilearan bho sgìre Lannraig san t-Samhradh seo.

Shoirbhich an Sgeama Tadhal Dhachaighean le bhith a' faighinn maoineachadh bho CNES gus leasachadh agus leudachadh a dhèanamh air an Sgeama anns na h-Eileanan Siar. Tha dòchas gun tèid oifigear Fiosrachaidh/ Leasachaidh a shuidheachadh tràth sa bhliadhna ionmhais ùir. Bidh e mar dhleastanas air an oifigear fiosrachadh a thoirt do phàrantan mu fhoghlam tro mheadhan na Gàidhlig agus cuideachd air seirbheisean taice eile a thoirt dhaibh mar iomairtean sònraichte taobh a-mach na sgoile.

A' leantainn air ar leasachaidhean a thaobh òigridh, chaidh cùrsa shoirbheachail air adhart do dheugairean san Ògmhìos 2002 far an robh iad a' cur seachad beagan ùine anns na h-Eileanan Siar. Bha seo a bharrachd air na Campaichean Samhraidh Shradagan a bhios a' dol air adhart airson a' chlann as òige. Tha na tachartasan sin a' dearbhadh cho cudromach 's a tha e do ur cuid chloinne gun toir sinn dhaibh cothrom air cur-seachadan sa Ghàidhlig taobh a-mach na sgoile.

Thèid Sgeama nan Oileanach a shoirbhich cho math leinn an uiridh a leudachadh gus gabhail ris na h-iarrtasan a tha sin air fhaighinn bho oileanaich is bho bhuidhnean fastaidh. A thuilleadh air an airgead bho Iomairt na Gaidhealtachd agus Comunn na Gàidhlig tha dùil gum faigh an Sgeama maoineachadh bho Sgeama Leasachaidh Comhairle nan Eilean Siar. An dèidh iomadh bliadhna de dh' iomairt tha sinn a' cur fàilte air na h-innleachdan ùra a tha Ionadan Trèanaidh a' gabhail os làimh gus piseach a thoirt air àireamh luchd-teagaisg na Gàidhlig. Tha sinn an dòchas nuair a thèid na h-innleachdan sin a chur an gnìomh còmhla ri cùrsaichean ùra do luchd-teagaisg gun cuidich sin leis a' ghainnead luchd-teagaisg a tha air a bhith a' cur bacaidh air leasachadh na Gàidhlig aig a' h-uile ìre.

Ruig sinn air deireadh na bliadhna 31 Màrt 2003 le bhith coilionadh 25 as na 27 amasan a chuireadh romhainn ann an Cùmhnant Bhliadhnail Iomairt na Gaidhealtachd. Anns an fharsaingeachd tha sinn gu math riaraichte le mar a chaidh leinn le bhith coilionadh na Cùmhnaint agus tha mi gu mòr an comain an luchd-obrach agus a' Bhòrd Stiùiridh airson an taic agus an cuid obrach mu choinneimh ar n-amasan agus ar targaidean airson 2002/3. Bu mhath leinn taing a thoirt do dh' Iomairt na Gaidhealtachd airson an taic is an cuideachaidh a thaobh Gàidhlig agus leasachaidhean chultarail tron Chùmhnant seo agus tro iomairtean eile cuideachd. Tha sinn air a bhith air ar maoineachadh le Riaghaltas na h-Alba agus bu mhath leinn taing a thoirt do na h- oifigearan bho Roinn nan Ealan, Cultar is Dualchas airson an ùidh agus an taic a tha iad air nochdadh nar n-obair thar na bliadhna a chaidh seachad.

Tha sinn a' cur meala-naidheachd air Pròiseact nan Ealan air a bhith foillseachadh Leabhar Mòr na Gàidhlig san t-Samhain an uiridh agus airson nan tachartasan eile co-cheangailte ris a' phròiseact; air Sabhal Mòr Ostaig le bhith cosnadh Duais na Bàn Righ sa Ghearran airson Foghlam aig Àrd Ìre agus air Ionad Chaluim Chille Ìle a dh'fhosgail gu h-oifigeil san Lùnastal 2002.

Dòmhnall Màrtainn Ceannard

Coimhearsnachd agus Cultar
  • A' stiùireadh Sgeama Gàidhlig sa Choimhearsnachd, ag aontachadh ri 31 pròiseactan -18 anns na h-Eileanan Siar, 7 ann an Earra Ghaidheal is Bhòid agus 6 air a' Ghaidhealtachd.
  • A' toirt taic do Phròiseactan Turasachd Chultarail nam measg a bhith a' co-òrdanachadh, ag ullachadh, agus a' foillseachadh an iris "Fàilte" anns an robh 150 sanas.
  • A' stiùireadh Sgeama nan Oileanach anns an t-Samhradh 2002 airson 14 oileanaich agus 12 buidheann agus ag ullachadh airson Sgeama nas fharsainge airson an t-Samhraidh 2003. 
  • Ag ullachadh aithisg le beachdan air an Achd Chonaltraidh a thaobh Craoladh Gàidhlig.
  • Ag ullachadh aithisg le beachdan is molaidhean air Bile Cànan (Alba) 2002 agus a' toirt fianais air a' Bhile do Chomataidh an Riaghaltais air Foghlam, Cultar agus Spòrs.
  • A' maoineachadh thachartasan chultarail air feadh Alba m.e. Ceòlas, Fèis Cheilteach nan Eilean, HI-ARTS, Ceòl na Mara, Fèis nan Òran agus Fèis Ghlaschu.
  • A' gabhail pàirt ann am Buidheann Stiùiridh Ionadail LEADER+ agus Sgeama Leasachaidh Coimhearsnachd nan Eilean Siar.
  • A' riochdachadh CNAG air Baile Fàilte, Am Baile, Ionad Ghàidhlig Ìle agus An Lòchran ann an Glaschu.

Roi-innleachd agus Foillseachadh

  • A' toirt taic do Bhuidheann Comhairleachaidh an Riaghaltais air Gàidhlig tro bhith a' saorachadh an Ceannard againn air iasad-cosnaidh.
  • A' gabhail pàirt ann an sgrùdadh a rinn Comataidh Eòlaichean Comhairle na h-Eòrpa air mar a tha Cùmhnant Eòrpach nam Mion-Chànan ga chur an gnìomh am Breatainn.
  • A' cur air dòigh Còmhdhail 2002 ann an Inbhir Narann san Ògmhìos far an robh 150 an làthair.
  • A' toirt taic rianachd do 4 Choinneamhan fhoirmeil den Bhuidheann Gàidhlig Thar- Phàrtaidh na Pàrlamaid agus a' cur aon Chruinneachadh Bhliadhnail air dòigh do Bhuill Pàrlamaid na h-Alba.
  • Ag ullachadh Co-Labhairt a bha coimhead ris an t-slighe air adhart do dh' Fhoillseachadh Gàidhlig agus a' cumail sùil air mar a tha molaidhean na co-labhairt gan toirt gu buil.
  • Ag ùrachadh làrach-lìn ChNAG agus a' toirt dreach as ùr air.
  • A' foillseachadh 8 bileagan air nithean co-cheangailte ri Gàidhlig.
  • Riochdachadh CNAG aig tachartasan ionadail, nàiseanta agus eadar-nàiseanta.
  • A' gabhail pàirt ann am Buidheann Gnìomh air Plana Cànan Coimhearsnachd Gàidhlig airson nan Eilean Siar agus a' toirt taic ionmhais mu choinneamh obair co-òrdanaiche.
  • A' toirt taic do bhuidhnean poblach agus prìobhaideach le Soighnichean Dà Chànanach mar Asda, Port Adhair Steòrnabhaigh agus CalMac.
  • A' gabhail pàirt ann an 8 Lathaichean Trèanaidh gus luchd-obrach adhartachadh.
  • A' gabhail os làimh ullachadh mu choinneamh sgrùdaidh Creideas nar Cosnaichean anns an Ògmhìos 2003.
Foghlam
  • A' cur air dòigh cothrom ionnsachaidh ann an Cataibh do dh' oileanaich air feadh Alba a tha a' frithealadh chùrsaichean bogaidh Gàidhlig.
  • Ann an co-bhonn ri Alba Eachdraidheil, a' cur air dòigh turas gu Caisteal Sruighlea airson sgoilearan nan ionadan Gàidhlig air feadh Alba.
  • Frithealadh 6 Fèilltean Dhreuchdan agus a' conaltradh le Buidheann Dhreuchdan Alba.
  • A' frithealadh Choinneamhan shònraichte gus coiteachadh a dhèanamh a thaobh a bhith a' fastadh an tuilleadh luchd-teagaisg.
  • A' frithealadh Choinneamhan agus Thachartasan a' cur taic ri obair Comann nam Pàrant.
  • Ag ullachadh Leabhar-latha Gàidhlig agus dà-chànanach airson àrd-sgoiltean agus bun- sgoiltean.
  • Ag ullachadh Planar nan Sgoiltean 2003. 
  • A' cur air dòigh Cùrsa Fèin leasachaidh do dh' oileanaich ann an Ionad Loch Iall tro Mheadhan na Gàidhlig.
  • A' toirt taic do dh' oileanaich ann an Colaistean agus ann an Oilthighean tro ghreisean gnìomhachais, taic airgid agus seirbheis fiosrachaidh.
  • Taic do na Comhairlean Ionadail air feadh Alba le pròiseactan agus iomairtean.
Òigridh
  • A' cur air dòigh 3 Campaichean Samhraidh airson Sradagan. 
  • A' cur taic ri TOSG airson a bhith a' cur air adhart Panto Nollaig do bhuidhnean Shradagan agus do chlann nan Ionadan Gàidhlig.
  • A' cur air dòigh 19 iomairt trèanaidh do luchd-stiùiridh nan Sradagan.
  • A' conaltradh air an t-slighe air adhart do Iurosgoil, an dèidh taic-airgid an EU a bhith air a' thoirt air falbh.
  • A' foillseachadh 4 irisean den chuairt-litir "An t-Sradag".
  • A' cur air bhonn 40 tachartas do bhuidhnean agus eadar bhuidhnean òigridh.
  • A' cruthachadh làrach-lìn airson nan Sradagan.
  • A' dealbh poileasaidh Follaiseachd a thaobh dìon chloinne.
  • Co-obrachadh le Comann Nam Pàrant (Nàiseanta). 
  • A' deasachadh plana leasachaidh agus iarrtas maoineachaidh airson dreuchd Oifigear Leasachaidh/Fiosrachaidh anns na h-Eileanan Siar.
IOMRADH IONMHAIS 2002/03
TEACHD A-STEACH £' 000
Iomairt na Gaidhealtachd  412
Riaghaltas Alba  454
Comhairlean Ionadail  29
Teachd a-Steach Eile  38
IOMLAN  933
PÀIGHTE
Innleachd 's Foillseachadh  48
Foghlam is Òigridh 108
Coimhearsnachd is Cultur  161
Gàidhlig sa Choimhearsnachd  48
Comunn nam Pàrant Nàiseanta / CLÌ  59
Pròiseactan Eile  161
Cosgaisean 's taic Phròiseactan  355
IOMLAN  940

Chaidh Comunn na Gàidhlig (CNAG) a stèidheachadh ann an 1984, a' leasachadh agus a cho- òrdanachadh cùisean Gàidhlig mu choinneimh molaidhean san aithisg Cor na Gàidhlig (1982). Tha a chuid mhòr de na buidhnean a tha an sàs ann an aisèirigh na Gàidhlig air an riochdachadh air Bòrd Stiùiridh ChNAG, nam measg Iomairt na Gaidhealtachd, Comhairlean, agus An Comunn Gàidhealach. Leis a sin seo a' phrìomh bhuidhnean a th' aig coimhearsnachd na Gàidhlig airson am beachdan a libhrigeadh 's a chur air adhart. Bidh sgrùdadh ga dhèanamh air bun-stèidh ChNAG thairis air a' bhliadhna tha romhainn, a' gabhail a-steach atharraichidhean an lùib Bòrd na Gàidhlig (Alba).

Tha innleachd is poileasaidh ChNAG air an stiùireadh le Bòrd a tha a' coinneachadh dà uair sa bhliadhna. Tha Buidheann Gnìomh a' Chathraiche, air am bheil an Cathraiche fhèin, an t-Iar Chathraiche, an Ceannard agus co-dhiù ceathrar dhen Bhòrd-stiùiridh, a' coinneachadh a h-uile dà mhios, (neo mar a tha feum) a' chumail sùil air gnothaichean sam bheil CNAG an sàs agus a bheachdachadh gu mionaideach air poileasaidh is rianachd.

CNAG Bòrd Stiùiridh 2002-2003 (*Buill Buidheann Gnìomh)

Buill Corporra
Bh. Ph. M Bremner (Cathraiche)* Comhairle nan Eilean Siar 
Mghr Boyd Robasdan (Iar-Chathraiche)* Bòrd na Ceiltis
Mghr. Ailean Peutan* Comhairle na Gaidhealtachd
Mghr. lain MacLeòid* Comann nam Pàrant (Nàiseanta) (gu Dàmhair 2002)
Mghr lain MacllleChiar Comann nam Pàrant (Nàiseanta) (bho Dùbhlachd 2002)
An t-Oll. Fearchar Mac an Tòisich CBE Cathraiche, Urras Sabhal Mòr Ostaig
Mghr. Bernie M. Scott OBE* Comhairle Lannraig a Tuath
Mghr. Pàdraig Mac an t-Saoir  Ceann-suidhe, An Comunn Gaidhealach (gu Ògmhìos 2002)
Mghr Aonghas Dòmhnallach An Comunn Gaidhealach (bho Ògmhìos 2002)
Mghr lain MacAsgaill O.B.E. Cathraiche, Comataidh Craolaidh Gàidhlig
An t-Oll. Alasdair MacMhaoirn Cathraiche, CNSA
Mghr. lain MacLeòid Aonadh nan Croitearan
Bh. Uas. Iseabail Niclllinnein Neach-Deasachaidh, Craoladh nan Gaidheal
Mghr. lain Dòmhnallach Cathraiche, Fèisean nan Gaidheal
Mghr Daibhidh Smillie Iomairt na Gaidhealtachd is nan Eilean
Mghr Ridseard MacBhàthair Cathraiche, CLÌ
Buill co-thaghte
Mghr Dòmhnall Dòmhnallach* Ionad Àros, Port Rìgh
Mghr Rob Dunbar* Oilthigh Ghlaschu
An t-Àrd Oll Dòmhnall Meek Oilthigh Dhùn Èideann
Prìomh Luchd Obrach
Ailean Caimbeul* Ceannard (gu Giblean 2003)
Dòmhnall Màrtainn* Leasachadh Coimhearsnachd (Ceannard bho Giblean 2003)
Mairead NicÌomhair Foghlam 
Cairistiona Cheanadach Òigridh & Foillseachadh
Faodar tuilleadh bhall is luchd-fianais a chur ris a seo mar a tha iomchaidh. Tha luchd-fianais, a' riochdachadh an Riaghaltais, Comhairle na h-Ealan agus cuid de na buidhnean air an ainmeachadh gu h- àrd, cuideachd a' frithealadh choinneamhan rè na bliadhna.
Luchd-fianais:

Mghr Dàibhidh Boag, Mghr Dùbhghlas Ansdell, Mghr Murchadh MacÌomhair, Mghr Calum Macllleain, An t- Oll Tormod MacGilllosa, Mghr lain A MacAoidh, Bh. Uas. Morag Anna NicLeòid, Mghr Alasdair Macleòid, Mghr Fionnlagh MacLeòid, Mghr Donnchadh MacGuaire MBE HMI, Mghr D I MacSuain, Mghr Peadar Morgan, Mghr Seumas Tough.

Annual Report 2002/2003

CNAG aims to achieve Secure Status for Gaelic and to promote and establish the conditions for Gaelic to grow and flourish, by working in partnership with others, particularly through Gaelic Medium Education, cultural enrichment and community development

"Today I want to stress a very special issue that relates mainly to our rural communities. We believe that the Gaelic language is important to all of Scotland and is a unique part of our culture and heritage. To underpin the support that we give to the language, we will legislate to give Gaelic secure status- enshrining the Gaelic language in Scots law for the first time. As promised, the draft Gaelic language bill will be published in time for the historic 100th Mod, which will take place this autumn."
Jack McConnell MSP, First Minister - speaking in the Scottish Parliament on Wednesday 28 May 2003 on the Executive's Programme for 2003/4

"We will legislate to provide secure status for Gaelic through a Gaelic Language Bill"

The Executive's Partnership Document and Programme for Government May 2003


CHAIRMAN'S MESSAGE

It was at our Congress last year that the Minister for Gaelic, Mike Watson MSP announced the establishment of Bòrd na Gàidhlig (Alba), and we warmly welcomed this first and positive step in implementing part of the recommendations of the Report by the Ministerial Advisory Group on Gaelic.

We congratulate Duncan Ferguson on his appointment as Chairman, along with the other five members of the Bòrd. Our congratulations also go to Allan Campbell, who after 12 years of sterling service with Comunn na Gàidhlig moved on 1 April to take up the post of Chief Executive of Bòrd na Gàidhlig. The Bòrd will be working in partnership with a range of organisations, including CNAG, and we look forward to our discussions with the Bòrd in the months ahead.

Our campaign to ensure that the political parties made firm commitments in their Manifestos on Gaelic seems to have been very effective with references to Gaelic appearing in the Manifestos of all 6 parties.

It was a major disappointment to us all when Mike Russell's Bill failed to secure an allotted slot within the Parliamentary Timetable which would have enabled the Parliament to pass the Bill before the May Elections.

We hope that the substantial amount of work undertaken by the Parliament's Education, Culture & Sport Committee will assist the Executive in preparing its own Gaelic Language Bill, as stated in the Partnership Programme approved in May 2003.

As always this has been a particularly active year for us and I would like to pay tribute to the staff, my fellow Directors and the Executive Group members for their commitment and dedication to the work of CNAG throughout the year. Once again, their tremendous efforts have resulted in another successful year in which our overall targets have been fulfilled.

Next year marks a significant milestone in CNAG'S history; we will have been in existence for twenty years. We can be justly proud of our achievements over the past two decades and I would like to pay tribute to the outstanding vision and leadership of my four predecessors who occupied the Chair of CNAG and all former Board Members and staff for their own contribution to those achievements.

The fact that we now enter a new and exciting era in Gaelic developments with the recent establishment of Bòrd na Gàidhlig and the prospect of a new Gaelic Language Act within the next few months, is due to the consistent and effective campaign undertaken by all involved in the development of the language over these twenty years. My thanks to all who helped from Governments, Local Authorities, politicians and our colleagues with the other Gaelic organisations.

Finally, I would like to record our appreciation and thanks to two long serving supporters of Gaelic for their outstanding contribution to the work of CNAG over the years. Councillors Allan Beaton (Highland) and Bernie Scott OBE (North Lanarkshire) stepped down from local authority duties at the May Elections, and have now retired from our Board of Directors. In thanking them for their interest and support for Gaelic we wish them both a long and happy retirement. 
Mairi Bremner Chair


GAELIC AND THE 2001 CENSUS

  • The decline in Gaelic speakers has slowed down since 1991. The annual decrease between 1981 - 1991 was 1,333; but between 1991 - 2001 it was almost halved to 743 (55).
  • Gaelic speakers are dispersing. The Highland/Lowland split shows a significant shift. From 1981-1991: Highland had 60 of speakers and Lowland 40 of speakers but between 1991 - 2001 it was Highland 55 and Lowland 45.
  • Active abilities (speaking, reading, writing Gaelic) are claimed by 65,674 persons in 2001. Passive abilities (understanding) claimed by an additional 26,724. This makes a total of 92,398 who speak, read, write or understand Gaelic.
  • The Western Isles "heartland" has suffered a 10.5 intercensal loss of population, and a 19.6 decrease in Gaelic speakers over the 10 year period from 1991 - 2001. 
  • Argyll and Bute lost 0.7 of the population, but had 14.7 fewer Gaelic speakers.
  • Highland Area gained a 2.4 increase in population, but suffered an 18.0 decrease in Gaelic speakers.

A REVIEW OF OUR MAIN ACTIVITIES IN 2002/03

In welcoming the establishment, earlier in the year, of Bòrd na Gàidhlig (Alba) we warmly congratulate its Chairman, Members and Chief Executive and wish them every success in dealing with the challenges which face the Bòrd, particularly in its early years. We look forward to working in partnership with the Bòrd in what will be a new era for us all. The implications of the new working arrangements with the Bòrd will also have an impact on the nature and content of the HIE Annual Contract and we will be having further discussions with HIE and Bòrd staff on this matter over the coming months.

While we were disappointed that the Gaelic Language Bill could not complete its passage through the Parliament before the Parliamentary Recess, we welcome the commitments from the political parties on their intention to introduce legislation in the new Parliamentary Session, giving Gaelic official status. To this end we participated in and supported the multi-agency election campaign "Elect Gaelic", which involved disseminating information on Gaelic issues to candidates in both the Scottish Parliamentary Election and the Local Government Elections as well as raising awareness on these issues amongst the voters. We now look forward to the Bill which the Executive has undertaken to introduce in the early months of the new Parliamentary term and which will provide the language with the recognition and official status which we have all been campaigning for over the years.

The 2001 Census figures for Gaelic speakers, announced in March 2003, were not as low as many had forecast. The level of decline in Gaelic speakers over the twenty-year period up to 1991 (at 1,300 per annum) has slowed down to about half (750 per annum) between 1991 and 2001, mainly as a result of the developments in education, broadcasting, the arts and community and economic initiatives, over the period. Much remains to be done and we need to harness the significant number of people (nearly 34,000) who have indicated that they are able to understand, read and write Gaelic but do not regard themselves as Gaelic speakers. This figure represents a considerable challenge to us all and holds the key to securing a significant increase in the number of Gaelic speakers for the 2011 Census figures.

The visit by the Committee of Experts from the Council of Europe in February 2003, proved to be very productive and all those who met the Committee were impressed with their knowledge, understanding and detailed insight into the problems and challenges facing the language.

We now look forward to their Report on the UK Government's implementation of the Charter's provisions in respect of Gaelic.

 Our activities at community level have included participation in the Western Isles Community Language Plan, LEADER + Local Advisory Groups in the Western Isles, Skye and Lochalsh and Highland North West areas, and the Gaelic in the Community Schemes in Western Isles, Highland and Argyll and Bute.

To date, a total of 31 community projects have been funded under the Scheme - 18 in the Western Isles, 7 in Argyll and Bute and 6 in the Highland Area. We are indebted to the 3 local authorities, the 8 LEC's and HISP for providing the funding for this Scheme. Our new Fàilte Cultural Tourism Brochure was published and circulated widely to Tourist Information Centres throughout Scotland and overseas. It is also available for downloading on our web site at www.cnag.org.uk

An innovative Outdoor Personal Development Course, through the medium of Gaelic, was organised last October at the Locheil Outdoor Centre when ten students from Sabhal Mòr Ostaig attended a self- development course led by our Development Officer in Argyll and Bute. The success of the course has led us to consider a similar course for pupils from Lanarkshire in the summer.

We have been successful in securing funding from Comhairle nan Eilean Siar for the development and expansion of the Home Visiting Scheme in the Western Isles. It is hoped that an Information/ Development Officer will be appointed early in the new financial year. The post will involve the dissemination to parents of information on Gaelic Medium Education and other support services as well as out of school initiatives.

As part of our continuing youth activity developments, a successful residential course for teenagers was held in the Western Isles in June 2002. This was in addition to our normal Sradagan Summer Camps for the younger age groups. These events re-enforce the importance of providing opportunities for Gaelic activities for our young people, outwith the formal school curriculum.

The successful Students' Placement Scheme which we initiated last Summer will be expanded for Summer 2003, to meet the increased demand both from students and placement agencies. In addition to HIE/CNAG funding, the Scheme is also likely to obtain funding from the Western Isles Community Economic Development Scheme.

After many years of active campaigning, we welcome the initiatives now being undertaken by the Teacher Education Institutes to address the serious shortfall in Gaelic Teachers. We hope that the implementation of these initiatives, including new courses for Teacher Training will begin to address the teacher supply situation which has, for so long, hindered progress in the development of Gaelic at all levels.

We completed the year ending 31 March 2003 having achieved or exceeded 25 out of the 27 specified targets contained in our Annual Contract with Highlands & Islands Enterprise. Overall, we can be extremely satisfied with our performance in delivering the outputs of the Contract and I am indebted to the staff and Board of Directors for their continued commitment and support in ensuring the fulfillment of our aims, objectives and targets for 2002/03. We record our appreciation to Highlands and Islands Enterprise for their continued support and assistance for Gaelic language and cultural developments through this Contract and other initiatives. Our core funding for our running costs has continued to be provided by the Scottish Executive and we record our thanks to the Executive and the officers of the Arts, Culture and Heritage Department for their interest and support in our work over the past twelve months.

We congratulate Pròiseact nan Ealan on its successful launch of Leabhar Mòr na Gàidhlig, last November and its associated events and activities; to Sabhal Mòr Ostaig on its outstanding achievement in being awarded The Queen's Anniversary Prize for Higher and Further Education in February of this year and to Ionad Chalum Chille Ìle on its official opening in August 2002.
Dòmhnall Màrtainn Chief Executive

Community and Culture
  • Managed the Highlands & Islands Gaelic in the Community Scheme, involving the approval of 31 projects - 18 in the Western Isles, 7 in Argyll & Bute and 6 in Highland.
  • Supported Cultural Tourism Projects, including the co-ordination, preparation and publication of the Fàilte cultural tourism brochure, which includes 150 advertisers.
  • Managed the Gaelic Students' Placement Scheme for Summer 2002 for 14 students and 12 employers and made preparations for an expanded Scheme for Summer 2003. 
  • Made representations on the Communications Act in respect of Gaelic Broadcasting.
  • Made representations on the Gaelic Language (Scotland) Bill 2002, and provided written and oral evidence to the Education, Culture and Sport Committee in its consideration of the Bill.
  • Provided funding for a range of cultural events and activities throughout Scotland, including Ceòlas, Hebridean Celtic Festival, HI-ARTS, Ceòl na Mara, Feis nan Oran and Glasgow West End Festival.
  • Participated in LEADER+, Local Advisory Groups and Western Isles Community Economic Development Scheme and gave advice on applications for funding.
  • Representing CNAG on Baile Fàilte, Am Baile, Islay Gaelic Centre and An Lòchran Glasgow.

Strategy and Promotion

  • The secondment of CNAG's Chief Executive to the Ministerial Advisory Group on Gaelic, on a consultancy basis.
  • Participated in the consultation undertaken by the Council of Europe's Committee of Experts on the evaluation of the UK implementation of the European Charter Regional and Minority Languages.
  • Staged 2002 C6mhdhail in Nairn in June 2002 attracting 150 delegates.
  • Serviced 4 formal Meetings of the Gaelic Cross Party Group, and organised one Annual Event for MSPs.
  • Organised a Seminar on The Future for Gaelic Publishing, and continue to support and monitor the implementation of the Seminar recommendations.
  • Redesigned and updated CNAG website.
  • Produced 8 leaflets and Guidelines on Gaelic issues.
  • Represented CNAG on various local, national and international bodies and at events.
  • The secondment of CNAG's Chief Executive to the Ministerial Advisory Group on Gaelic, on a consultancy basis.
  • Participated in the consultation undertaken by the Council of Europe's Committee of Experts on the evaluation of the UK implementation of the European Charter Regional and Minority Languages.
  • Staged 2002 Còmhdhail in Nairn in June 2002 attracting 150 delegates.
Education
  • Organised a residential experience in Sutherland for students throughout Scotland attending Gaelic immersion courses.
  • In partnership with Historic Scotland, arranged a trip to Stirling Castle for pupils in Gaelic Medium Education throughout Scotland.
  • Attended 6 Careers Conventions, and briefing with Careers Scotland.
  • Attended Meetings to lobby key players involved in teacher training to develop and enhance teacher recruitment initiatives.
  • Attended Meetings and Events throughout Scotland in support of the work of Comann nam Pàrant.
  • Prepared Gaelic and bilingual diaries, which are now becoming more popular among primary and secondary schools.
  • Produced School Wall Planner 2003. 
  • Arranged one Student Outward Bound Experience to develop a newly designed Self Development Course through the medium of Gaelic.
  • Supported College and University students through work experience, financial assistance and information services.
  • Continued co-operation with local authorities throughout Scotland through a variety of projects and initiatives.

Youth Services
  • Undertook 3 Sradagan Summer Camps.
  • Supported TOSG Christmas Panto for Sradagan Groups and Gaelic Medium Units.
  • Arranged 19 Training Sessions for Sradagan Club Leaders.
  • Held discussions on the future arrangements for Iurosgoil, following withdrawal of normal EU funding.
  • Produced 4 issues of the newsletter "An t-Sradag"
  • Arranged 40 club/interclub activities/ events.
  • Developed a web-site for Sradagan.
  • Developed policy on Disclosure for child protection.
  • Continued to liaise with Comann nam Pàrant (Nàiseanta)
  • Prepared a development plan and funding application for a Development/Information Officer post in the Western Isles.
FINANCIAL SUMMARY 2002/03 
RECEIPTS  £' 000
Highlands & Islands Enterprise  412 
The Scottish Executive  454 
Local Authorities  29
Other income and receipts  38 
TOTAL RECEIPTS  933
PAYMENTS 
Strategy and Promotion  48
Education, Skills and Youth  108
Community and Culture  161 
Gaelic in the Community Scheme  48
Comunn nam Pàrant Nàiseanta / CLI  59 
Other Projects  161 
Project and Support Costs  355
TOTAL PAYMENTS  940

        [Note: Preliminary figures-Subject to audit]

Comunn na Gàidhlig (CNAG) is a Gaelic development agency established in 1984 following recommendations made in the HIDB report Cor na Gàidhlig (1982). Most Gaelic revival interest groups are represented on CNAG's Board of Directors, including HIE, local authorities and An Comunn Gaidhealach, making it the main forum through which the Gaelic community reflects its views. CNAG's remit will be reviewed over the next year to take account of the establishment of Bòrd na Gàidhlig (Alba).

CNAG's overall strategy and policy is directed by the Board of Directors which meets twice annually. The Chairman's Executive Group, which comprises the Chair, Vice-Chair, Chief Executive and at least four Board members meets bi-monthly (or as necessary) to oversee the activities of the organisation and to discuss detailed aspects of policy and administration.

CNAG Board of Directors 2002-2003 (*Executive Group)

Corporate Members
Mrs Mairi Bremner (Chair)* Comhairle nan Eilean Siar
Mr Boyd Robertson (Vice Chair)* Board of Celtic Studies
Mr Allan Beaton* Highland Council
Mr John MacLeod* Comann nam Pàrant (Nàiseanta) (until October 2002)
Mr lain MacllleChiar Comann nam Pàrant (Nàiseanta) (from December 2002)
Dr Farquhar Macintosh CBE Chair, Sabhal Mòr Ostaig Trustees
Cllr Bernie M. Scott CBE* North Lanarkshire Council
Mr Peter Maclntyre President, An Comunn Gaidhealach (until June 2002)
Mr Angus MacDonald An Comunn Gaidhealach (from June 2002)
Mr John A MacAskill O.B.E. Chair, Gaelic Broadcasting Committee
Dr Alasdair Mearns Chair, Gaelic Pre-School Council (CNSA)
Mr John MacLeod Scottish Crofters' Union
Miss Ishbel MacLennan Editor, Craoladh nan Gaidheal
Mr John MacDonald Chair, Fèisean nan Gaidheal
Mr David Smillie Highlands & Islands Enterprise
Mr Richard Watson Chair, CLÌ
Co-opted Members
Mr Donald MacDonald* Aros Visitor Centre, Skye
Mr Rob Dunbar* University of Glasgow
Prof. Donald Meek University of Edinburgh
Senior Staff
Allan Campbell*; Chief Executive (until April 2003)
Donald Martin* Community Development (Chief Exec. from April 03)
Margaret MacIver Education
Kristine Kennedy Youth Services & Publicity

Memorandum and Articles allow for further director and observer co-option as deemed appropriate from time to time. Observers representing Scottish Executive, Scottish Arts Council and some of the above nominating bodies also attend Board meetings during the year.
Observers:

Mr David Boag; Mr Douglas Ansdell; Mr Murdo Maclver; Mr Calum MacLean; Dr Norman Gillies; Mr John Angus MacKay; Ms Morag Anne MacLeod; Mr Alasdair MacLeod; Mr Finlay MacLeod; Mr Duncan MacQuarrie MBE HMI; Mr Donald J MacSween; Mr Peadar Morgan; Mr Jim Tough.

Bileag Fios is Freagairt

Fios is Freagairt

Information on Gaelic education for parents

tuilleadh...


Learn Gaelic on the ferry

Gàidhlig air a’ Bhàta

Chance to learn Gaelic on the ferry...

more...


dachaigh :: fiosrachadh :: ar dèanadas :: seirbheisean :: leasachadh :: mun Ghàidhlig :: foillseachaidhean :: ceangalan :: cuir fios gu
home :: news & events :: what we do :: services :: development :: about Gaelic :: publications :: links :: contact
©2008 CnaG
site by reefnet